رژیم قبل از جراحی چاقی با هدف آمادهکردن بدن برای عمل تنظیم میشود. یکی از هدفهای آن، کاهش اندازه کبد و آسانترشدن دسترسی جراح به معده است. این برنامه با رژیمهای کاهش وزن طولانیمدت تفاوت دارد: زمان شروع و پایان، خوراکیهای مجاز و برنامه داروها باید روشن باشد. اگر قرار است اسلیو، بایپس یا روش دیگری انجام دهید، رژیم شخص دیگری را جایگزین دستور تیم جراحی خود نکنید.
چرا اندازه کبد برای جراحی معده اهمیت دارد؟
بخشی از کبد روی معده قرار میگیرد. جراح برای دسترسی به معده باید این بخش را کنار بزند. بزرگبودن یا چرببودن کبد میتواند این مرحله را دشوارتر کند. رژیم کوتاهمدتِ تجویزشده پیش از عمل به کاهش ذخایر و اندازه کبد کمک میکند؛ هدف آن فقط پایینآمدن عدد ترازو نیست. بنابراین، حتی اگر در روزهای آخر وزن زیادی کم نکرده باشید، میزان آمادگی را نباید تنها از روی وزن قضاوت کنید.
این توضیح به معنی مناسببودن یک برنامه ثابت برای همه نیست. در جلسه ارزیابی پیش از جراحی چاقی، سابقه بیماری، داروها، وضعیت تغذیه و روش پیشنهادی بررسی میشود. اگر پیشتر برای کبد چرب آزمایش یا سونوگرافی انجام دادهاید، گزارش آن را همراه ببرید؛ لازم نیست برای آمادهشدن ویزیت، بدون درخواست پزشک آزمایشهای مختلف را تکرار کنید.
این رژیم با گرسنگیکشیدن چه فرقی دارد؟
برنامه آمادهسازی قرار نیست مسابقه تحمل گرسنگی باشد. وقتی فقط وعدهها را حذف میکنید، معلوم نیست پروتئین، مایعات و مواد لازم را به اندازه مناسب دریافت کردهاید یا نه. در برنامهای که تیم تغذیه میدهد، نوع و مقدار خوراکیها مشخص است. محدودکردن شدیدتر غذا از روی اضطراب، برنامه را بهتر نمیکند و میتواند اجرای آن را سختتر کند.
گاهی دو بیمار برگههای متفاوتی دریافت میکنند؛ مثلاً یکی برنامه مبتنی بر غذا و دیگری برنامهای با جایگزین وعده دارد. این تفاوت بهخودیخود نشانه اشتباهبودن یکی از آنها نیست. آنچه برای شما اهمیت دارد این است که بدانید دقیقاً کدام نسخه را باید اجرا کنید. یک برگه را مبنا قرار دهید و تغییرات بعدی را روی همان ثبت کنید تا توصیههای قدیمی با دستور جدید مخلوط نشوند.
بررسیهای پزشکی در افراد مبتلا به چاقی
این ویدئو درباره بررسی وضعیت سلامت افراد مبتلا به چاقی و توجه به موضوعاتی فراتر از عدد وزن است.
چه زمانی باید رژیم را شروع کنیم؟
در بعضی برنامههای بیمارستانی، این مرحله حدود دو هفته پیش از عمل شروع میشود؛ در بعضی شرایط مدت دیگری انتخاب میشود. تاریخ دقیق را از تیم خود بگیرید. شروع زودتر و ادامه طولانیتر یک رژیم محدود، لزوماً سود بیشتری ندارد. اگر تاریخ جراحی عقب افتاد، تماس بگیرید و بپرسید رژیم تا چه زمانی ادامه یابد و آیا باید موقتاً تغییر کند.
برای جلوگیری از اشتباه، تاریخ شروع و پایان را هم در تقویم گوشی و هم روی برگه برنامه بنویسید. اگر قرار است از شهر دیگری مراجعه کنید، روز سفر را نیز مشخص کنید. برنامهای که در خانه قابل اجراست، ممکن است در مسیر سفر به آمادهسازی بیشتری نیاز داشته باشد. این موضوع را پیش از حرکت حل کنید، نه زمانی که چند ساعت از وعده برنامهریزیشده گذشته است.
داروهای دیابت را قبل از شروع بررسی کنید
کاهش دریافت غذا میتواند نیاز به بعضی داروهای دیابت را تغییر دهد. فردی که انسولین یا داروهایی مانند گلیکلازید مصرف میکند، باید پیش از شروع رژیم درباره دوز و پایش قند دستور مشخص بگیرد. تغییر خودسرانه دوز، حتی با دیدن چند عدد قند بهتر، انتخاب مناسبی نیست. نام دارو، مقدار مصرف و زمان هر نوبت را دقیق در اختیار پزشک قرار دهید.
بهتر است برگهای جداگانه برای داروها داشته باشید: کدام دارو ادامه دارد، کدام تغییر میکند، قند چه زمانهایی اندازهگیری میشود و برای چه عدد یا علامتی باید تماس بگیرید. این برگه را از حافظه بازسازی نکنید. اگر دستور شفاهی بوده و بخشی از آن را نفهمیدهاید، همان موقع توضیح بخواهید. خواندن دوباره یک دستور روشن از حدسزدن درباره آن آسانتر است.
اگر شیر یا غذای برنامه را تحمل نمیکنیم چه کنیم؟
حساسیت غذایی، عدم تحمل بعضی خوراکیها، بیماری کلیه و محدودیتهای دیگر را پیش از دریافت برنامه مطرح کنید. «کمچرب» یا «بدون شکر» بودن یک محصول بهتنهایی نشان نمیدهد که جایگزین مناسبی است. نوشیدنی گیاهی، شیر، ماست و پودرهای مختلف از نظر ترکیب یکسان نیستند. اگر یک ماده برای شما مناسب نیست، نام جایگزین و مقدار آن را از متخصص تغذیه بپرسید.
هنگام خرید، از روی نام تجاری قضاوت نکنید. عکس جدول ترکیبات و اندازه بسته را برای پرسیدن سؤال نگه دارید. عبارت «یک لیوان» نیز ممکن است در خانههای مختلف حجم متفاوتی داشته باشد؛ اگر برگه مقدار را با میلیلیتر یا گرم نوشته، همان واحد را مبنا قرار دهید. نیازی به خرید محصولات گران صرفاً به دلیل نوشتههای تبلیغاتی روی بسته نیست.
برنامه را با زندگی روزمره هماهنگ کنید
پیش از شروع، مواد لازم چند روز اول را تهیه کنید. اگر سر کار هستید، درباره محل نگهداری خوراکیها، زمان استراحت و دسترسی به آب فکر کنید. میتوانید وعدهها را از قبل در ظرفهای مشخص آماده کنید. هدف این آمادهسازی، حذف تصمیمهای عجولانه در ساعتهای شلوغ است؛ نه اینکه تمام روز درگیر اندازهگیری و نگرانی درباره غذا باشید.
یک نفر از اعضای خانواده را از برنامه آگاه کنید. توضیح دهید که تعارفکردن خوراکی خارج از برنامه، حتی با نیت محبت، کار شما را دشوار میکند. اگر معمولاً برای خانواده غذا درست میکنید، از قبل مشخص کنید چه کسی در روزهای پرمشغله کمک میکند. جمله ساده «این برنامه برای آمادهشدن عمل من است و تا تاریخ مشخصی ادامه دارد» معمولاً روشنتر از بحث درباره خوب یا بد بودن تکتک غذاهاست.
اگر یک وعده از برنامه خارج شد چه کنیم؟
اشتباه را با پنهانکردن یا گرسنگیکشیدن جبران نکنید. زمان و نوع خوراکی را یادداشت کنید و اگر خروج از برنامه قابل توجه بوده یا در روزهای نزدیک عمل اتفاق افتاده است، تیم درمان را مطلع کنید. تصمیم درباره ادامه برنامه یا زمان جراحی بر اساس وضعیت واقعی گرفته میشود. اطلاعات دقیق به جراح کمک میکند؛ شرمندگی و حدسزدن درباره پیامدها کمکی نمیکند.
همچنین قبل از عمل برای خود «آخرین وعده بزرگ» ترتیب ندهید. برنامه آمادهسازی باید تا زمان تعیینشده ادامه پیدا کند. اگر مهمانی، سفر یا مراسمی در پیش دارید، از قبل راه اجرای برنامه را مشخص کنید. داشتن یک انتخاب آماده، از تصمیمگیری در جمعی که همه شما را به خوردن تشویق میکنند، سادهتر است.
رژیم قبل از عمل با ناشتایی روز جراحی یکی نیست
دستور ناشتایی برای بیهوشی جداگانه است. اینکه در روزهای قبل اجازه مصرف یک نوشیدنی را داشتهاید، به معنی مجازبودن آن در ساعتهای نزدیک بیهوشی نیست. زمان آخرین غذای جامد، مایعات و داروهای صبح عمل را مطابق دستور بیمارستان رعایت کنید. اگر ساعت عمل تغییر کرد یا ناخواسته چیزی خوردید، موضوع را به تیم بیهوشی بگویید.
برای شناخت تفاوت این مرحله با مراقبتهای بعدی، صفحه مراقبت بعد از جراحی چاقی را ببینید. برنامه پیش از عمل را نباید بدون تغییر بعد از ترخیص ادامه داد؛ پس از جراحی، بافت و حجم غذا و سرعت پیشرفت مراحل مطابق دستور تازه تنظیم میشود.
چه اطلاعاتی را در روزهای رژیم ثبت کنیم؟
- تاریخ شروع، نسخه برنامه و نام فردی که تغییرات را تأیید کرده است.
- خوراکی یا محصولی که تهیه آن دشوار است و نیاز به جایگزین دارد.
- مشکل در تحمل غذا یا مایعات، همراه با زمان شروع و مدت آن.
- قندهای ثبتشده، اگر پایش قند برای شما تجویز شده است.
- سؤالهای مربوط به دارو، سفر، تغییر تاریخ عمل و ناشتایی.
اگر ضعف شدید، غش، گیجی یا ناتوانی در نوشیدن پیدا کردید، منتظر پایان رژیم نمانید و ارزیابی پزشکی بگیرید. علامت جدید را صرفاً به «اثر طبیعی رژیم» نسبت ندهید. برای پرسشهای معمول درباره برنامه و هماهنگی ویزیت، با مطب دکتر مهدی سلیمی تماس بگیرید و برگه رژیم و فهرست داروها را هنگام گفتوگو در دسترس داشته باشید.
مشاوره با دکتر مهدی سلیمی
دکتر مهدی سلیمی، متخصص جراحی عمومی و دارای فلوشیپ لاپاراسکوپی، در زمینه جراحی چاقی فعالیت میکند. برای بررسی شرایط خود، سوابق بیماریها، فهرست داروها و پرسشهایتان را همراه داشته باشید. توضیحات ارزیابی پیش از جراحی چاقی و رزومه و معرفی دکتر مهدی سلیمی نیز برای مطالعه در دسترساند.
پرسشهای متداول درباره رژیم قبل از جراحی چاقی برای کوچکشدن کبد؛ چرا خودسرانه شروع نکنیم؟
آیا همه بیماران قبل از عمل باید رژیم شیر بگیرند؟
خیر. برنامههای آمادهسازی یکسان نیستند. ترکیب رژیم باید با شرایط سلامت، تحمل خوراکیها و دستور تیم جراحی هماهنگ باشد. رژیم یک بیمار دیگر را برای خود اجرا نکنید.
اگر وزن زیادی کم نشد، یعنی رژیم اثر نکرده است؟
فقط از روی ترازو نمیتوان درباره نتیجه آمادهسازی کبد تصمیم گرفت. برنامه را همانطور که تجویز شده اجرا کنید و درباره نگرانی خود با تیم درمان صحبت کنید؛ محدودیت بیشتری به آن اضافه نکنید.
اگر تاریخ عمل عقب افتاد رژیم را ادامه بدهم؟
ادامه یا تغییر برنامه باید مشخص شود. با تیم جراحی تماس بگیرید و تاریخ جدید را اعلام کنید. یک رژیم محدود کوتاهمدت را بدون هماهنگی برای مدت طولانی ادامه ندهید.
در طول رژیم میتوان داروی دیابت را کمتر کرد؟
ممکن است تنظیم دارو لازم شود، اما مقدار و زمان تغییر باید توسط پزشک تعیین شود. پیش از شروع رژیم برنامه دارو و پایش قند را دریافت کنید.
برای جلسه مشاوره چه چیزی همراه داشته باشم؟
فهرست داروها، مدارک بیماریهای قبلی، نتایج آزمایش موجود و توضیح حساسیت یا عدم تحمل غذایی را همراه ببرید. ساعات کار و محدودیتهای اجرای رژیم را نیز مطرح کنید تا برنامه قابل اجرا باشد.

دکتر مهدی سلیمی
متخصص جراحی عمومی، فلوشیپ جراحی درونبین (لاپاراسکوپی)، شماره نظام پزشکی ۱۰۰۶۷۴. گواهی عضویت IFSO سال ۲۰۲۶ و مقاله منتشرشده با مشارکت ایشان درباره بایپس معده در دسترس است.
